( بورگس « 1 » يونانى و پورگوس لاتينى ) ، بلد يا بلدة ( كه در زبان سامى از لاتينى پالاتيوم « 2 » يا يونانى پالاتيون به عاريت گرفته شده است ) و كلمهء قريه ( از سريانى قريثا « 3 » به معناى شهر يا ده اخذ شده است ) . « 4 » بايد توجه كنيم كه اصطلاح مدرسهء عربى كه ما در اينجا به كار برده‌ايم غير از آن اصطلاحى است كه دكتر نيكولا ( نقولا ) زياده در كتابش به كار برده و از جغرافيادانان قرن چهارم هجرى قمرى و مكتب بلخى سخن گفته است . « 5 » مسلمانان پس از ترجمهء كتب يونان ، اطلاعات فراوانى كسب كردند و از مباحثى كه در اين كتابها بود در تأليفات خويش بهره گرفتند و پس از تحقيقات بسيار نتيجهء تحقيقات خود را بر آن كتابها افزودند و حتى بسيارى از اغلاط بطلميوس را تصحيح كردند « 6 » و به‌طور چشمگير در زمينهء اين علم استقلال يافتند . اين دوره را « مدرسه سوم » يا « مدرسه يونانى » ناميده‌اند . به گفتهء ميللر كتاب الاشكال يا صورة الاقاليم ( صور الاقاليم ) ابو زيد بلخى ، تأليفى كاملا مستقل بوده است « 7 » و مىتوان آن را اولين اطلس عربى در جغرافيا ناميد ؛ زيرا اين كتاب مجموعه‌اى از نقشه‌ها با شروح آنهاست . « 8 » شريف ادريسى ، مؤلف كتاب نزهة المشتاق فى اختراق آلافاق نقشه‌هايى رسم كرد كه به گفتهء دكتر نيكولا زياده مدتها در شناختن نقشهء جهان مرجع اروپاييان بوده است . « 9 » اين دوره را « مدرسه چهارم » يا « مدرسه شريف ادريسى » مىنامند . بنابراين معلومات مسلمانان در زمينهء جغرافيا و نقشه‌هاى جغرافيايى بسيار مهم بوده است . به گفتهء يكى از محققان ، آثار و تحقيقات مسلمانان در جغرافيا از جهات مختلف اهميت دارد . وصف راهها و كشورها ، بيان طول و عرض طبيعى شهرها ، شرح

--> ( 1 ) . Burgus ( 2 ) . Palatium ( 3 ) . Qrisa ( 4 ) . علم جغرافيا و تطورات آن در جهان اسلام ؛ ص 91 . ( 5 ) . الجغرافية و الرّحلات عند العرب ؛ ص 31 . ( 6 ) . تاريخ آداب اللغة العربية ؛ ج 1 ، ص 510 . ( 7 ) . مختصر البلدان ؛ مقدمه ، ص 9 . ( 8 ) . الجغرافية و الرّحلات عند العرب ؛ ص 31 . ( 9 ) . همان ؛ ص 15 .